Strefy klimatyczne na Ziemi

W XX wieku podjęto liczne próby klasyfikacji klimatów na kuli ziemskiej. Do wyróżnienia danych typów klimatów stosowano różne kryteria. Jedne uwzględniały rozkład tylko jednego elementu np. temperaturę powietrza, inne brały pod uwagę dwa: najczęściej temperaturę i sumę opadów. Najbardziej zaznaczyły się klasyfikacje: W. Köppena, W. Gorczyńskiego, A. Pecka, B. Alisowa oraz W. Okołowicza.  Ten ostatni podział jest najbardziej rozpowszechniony. Punktem wyjścia do tej klasyfikacji było powiązanie rozkładu opadów, oraz temperatury powietrza z występującą na danym obszarze roślinnością. Autor brał pod uwagę stopień w jakim roślinność przystosowuje się do danych warunków klimatycznych. Wyżyny, oraz góry w znacznym stopniu modyfikują klimat danego regionu, toteż zostały wyszczególnione specjalną szrafurą dla zwrócenia uwagi na ich odmienność. Wyróżnionych zostało pięć stref klimatycznych:

STREFA KLIMATU RÓWNIKOWEGO – Powietrze jest silnie nagrzane w ciągu całego roku – średnie miesięczne temperatury wahają się od 24ºC do 28ºC. Ruchy wstępujące wilgotnego powietrza prowadzą do wysokich opadów, występujących w godzinach popołudniowych i nasilają się w czasie wiosennego i jesiennego zenitalnego górowania Słońca. Wysoka wilgotność powietrza i zachmurzenia utrudniają utratę ciepła przez powierzchnię Ziemi, stąd niewielkie amplitudy temperatury. Roczne amplitudy- na nizinach nie przekraczają 5ºC, ze wzrostem wysokości temperatura obniża się a amplituda roczna pozostaje mała. Wyróżniamy trzy typy klimatu równikowego:

• równikowy wybitnie wilgotny- obfite opady, brak wyraźnej pory deszczowej. Kotlina Kongo, Nizina Amazonki, Archipelag Malajski.
• podrównikowy wilgotny- jedna i więcej pór deszczowych, opady poniżej 2000 mm. Wyżyna Brazylijska, Gujańska, część Australii, w południowej części Kotliny Kongo.
• podrównikowy suchy- krótka pora deszczowa, trwająca kilka miesięcy, na równiku dwie pory deszczowe, wahania temperatury w ciągu roku do 10ºC. Część Wyżyny Brazylijskiej, pn. Australia, Afryka środkowa.

STREFA KLIMATU ZWROTNIKOWEGO – Pogoda kształtowana jest tu przez suche i gorące masy powietrza zwrotnikowego. Temperatury są wysokie.  Średnia temperatura najchłodniejszego miesiąca wynosi powyżej 10ºC. W strefie tej występują duże dobowe amplitudy powietrza. Przeważają układy wysokiego ciśnienia i ruchy zstępujące powietrza, co powoduje inwersyjny rozkład temperatur, który hamuje rozwój konwekcji, zachmurzenia i opadów. Temperatury w ciągu dnia są bardzo wysokie- najwyższe na całej kuli ziemskiej. W nocy następuje silne wychłodzenie. Średnie roczne temperatury powietrza wynoszą 24 - 27ºC. Wyróżniamy trzy typy klimatu zwrotnikowego:

• zwrotnikowy morski- częste napływy różnych mas powietrza. Floryda, część Australii, Zatoka Meksykańska.
• zwrotnikowy monsunowy- duży opad w okresie letnim, zimy ciepłe i suche. Opady 1000- 2000 mm. Pd.- wsch. Chiny, Indie.
• zwrotnikowy suchy, pustynny- mała ilość opadów, duże amplitudy dobowe temperatur. Płw. Arabski, pustynia Namib, Sahara, Atacama, Kalahari, zach. Część Australii.

STREFA KLIMATU PODZWROTNIKOWEGO – klimat tej strefy tworzony jest przez powietrze zwrotnikowe latem i polarne zimą. Lata są słoneczne, gorące bez opadów, zimy łagodne, bez mrozu i śniegu. Średnia temperatura roczna poniżej 10ºC, a temperatura najchłodniejszego miesiąca wynosi 0°-10°C. Można określić trzy typy klimatu podzwrotnikowego:

• śródziemnomorski- lato gorące i suche, zima łagodna. Obszar Morza Śródziemnego, wybrzeża Kalifornii, Chile- środkowa część, południe Australii, południe Afryki.
• podzwrotnikowy monsunowy- suche zimy, duża ilość opadów w okresie letnim. W zasięgu tego klimatu znajduje się wschodnia część Chin, południe Japonii i Korei.
• podzwrotnikowy suchy- znaczne wahania temperatur między okresem letnim a zimowym, znaczne amplitudy dobowe. Pustynia Kara- Kum, Wyżyna Irańska.

STREFA KLIMATU UMIARKOWANEGO – Klimaty tej strefy są wynikiem cyrkulacji zachodniej pod wpływem polarnych, arktycznych i zwrotnikowych mas powietrza. Występują częste zmiany pogody, układy niskiego ciśnienia. Roczna suma opadów- 700 mm., średnia roczna temperatura powietrza 0º-10ºC, zima względnie ciepła, lato ciepłe ale nie upalne. Występują cztery pory roku. Wyróżniamy następujące typy klimatu umiarkowanego:

• morski- opady występują przez cały rok, zimy łagodne. Zachodnia część Europy, wybrzeże Ameryki Pn.
• lądowy (kontynentalny)- niewielkie opady, głównie w lecie, lato gorące, zimy mroźne. Wschodnia część Europy, Obszary równinne w Ameryce Pn., Syberia.
• przejściowy- w zależności od kierunku napływania mas powietrza, duże wahania pogodowe. Roczne amplitudy powietrza powyżej 23°C. Polska, Europa Wschodnia, południowa Kanada.
• monsunowy- częste opady związane z kierunkiem wiatrów. Północna część Japonii.

STREFA KLIMATU OKOŁOBIEGUNOWEGO– Klimat kształtowany jest pod wpływem różnic w nasłonecznieniu i oświetleniu letniego długiego dnia polarnego i długiej zimowej nocy polarnej. Przeważają opady śniegu. Średnia roczna temperatura powietrza poniżej 0°C. W obrębie klimatu okołobiegunowego można wyodrębnić typy:

• subpolarny- temperatura najcieplejszego miesiąca wynosi niewiele powyżej 0°C, śnieżne zimy. Północne rejony Syberii, Alaski i Kanady.

• polarny- tylko śnieżne opady, wyłącznie ujemne temperatury. Wyspy arktyczne, Antarktyda, Grenlandia, wyspy północnej Rosji

Obecnie jednak, z uwagi na to że strefowa klasyfikacja podejmuje problematykę klimatyczną zbyt ogólnie, częściej przy wyszczególnianiu klimatów bierze się pod uwagę regionalizację. Opisywane są na przykład klimaty poszczególnych kontynentów, czy regionów.